Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa diễn ra ngày càng nhanh, nhiều thành phố lớn trên thế giới đang đối mặt với hàng loạt thách thức như quỹ đất hạn chế, mật độ dân số gia tăng, ùn tắc giao thông kéo dài và áp lực ngày càng lớn lên hệ thống hạ tầng. Khi không gian trên mặt đất dần trở nên chật chội, các quốc gia phát triển đã bắt đầu tìm kiếm những giải pháp mới nhằm mở rộng năng lực đô thị mà không cần tiếp tục mở rộng địa giới hành chính hay gia tăng mật độ xây dựng quá mức.
Một trong những xu hướng nổi bật nhất hiện nay là phát triển đô thị dưới lòng đất – mô hình được xem là bước tiến tiếp theo trong quá trình phát triển các siêu đô thị hiện đại. Thay vì chỉ khai thác không gian trên mặt đất, các thành phố đang từng bước tận dụng phần không gian ngầm để xây dựng hệ thống giao thông, trung tâm thương mại, bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật và nhiều công trình phục vụ đời sống dân cư.
ĐÔ THỊ DƯỚI LÒNG ĐẤT LÀ GÌ VÀ VÌ SAO ĐANG TRỞ THÀNH XU HƯỚNG TOÀN CẦU?
Đô thị dưới lòng đất là gì?
Đô thị dưới lòng đất là mô hình quy hoạch và phát triển không gian ngầm nhằm phục vụ các hoạt động kinh tế, giao thông, thương mại và dân sinh của đô thị. Đây được xem là “lớp đô thị thứ hai” nằm bên dưới mặt đất, được quy hoạch đồng bộ và kết nối trực tiếp với hệ thống đô thị hiện hữu.
Không gian ngầm trong một đô thị hiện đại có thể bao gồm:
- Hệ thống đường sắt đô thị và metro.
- Các ga trung chuyển hành khách.
- Trung tâm thương mại ngầm.
- Tuyến phố mua sắm dưới lòng đất.
- Bãi đỗ xe ngầm quy mô lớn.
- Hệ thống kỹ thuật, điện, nước, viễn thông.
- Các công trình công cộng và dịch vụ hỗ trợ.
Khác với quan niệm trước đây khi không gian dưới lòng đất chủ yếu được sử dụng cho các công trình kỹ thuật đơn lẻ, mô hình đô thị dưới lòng đất hiện nay hướng tới việc hình thành một hệ sinh thái đô thị hoàn chỉnh, nơi con người có thể di chuyển, mua sắm, làm việc và sử dụng các dịch vụ thiết yếu mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào không gian trên mặt đất.
Vì sao đô thị dưới lòng đất trở thành xu hướng toàn cầu?
Sự phát triển của đô thị dưới lòng đất xuất phát từ nhu cầu tất yếu của các thành phố hiện đại. Khi quỹ đất trung tâm ngày càng khan hiếm và chi phí mở rộng đô thị ngày càng cao, việc khai thác không gian ngầm trở thành giải pháp hiệu quả để gia tăng diện tích sử dụng mà không làm ảnh hưởng đến cảnh quan hay cấu trúc đô thị hiện hữu.
Nhiều thành phố hàng đầu thế giới như Tokyo, Seoul, Singapore, Thượng Hải hay Helsinki đã xây dựng thành công những hệ thống đô thị ngầm quy mô lớn. Tại các đô thị này, mạng lưới giao thông, thương mại và dịch vụ dưới lòng đất không chỉ giúp giảm áp lực lên mặt đất mà còn trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Không gian ngầm hiện được xem là nguồn tài nguyên mới của đô thị thế kỷ XXI. Chính vì vậy, ngày càng nhiều quốc gia đưa phát triển đô thị dưới lòng đất vào chiến lược quy hoạch dài hạn nhằm hướng tới mô hình thành phố thông minh, bền vững và có khả năng thích ứng với tốc độ đô thị hóa trong tương lai.
Trong xu thế đó, Hà Nội cũng đang nghiên cứu phát triển mô hình thành phố ba chiều, trong đó đô thị dưới lòng đất được xác định là một trong những hướng đi quan trọng để mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực hạ tầng cho Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.
HÀ NỘI HƯỚNG TỚI MÔ HÌNH THÀNH PHỐ BA CHIỀU
Phát triển đô thị không chỉ theo chiều ngang và chiều cao
Theo định hướng quy hoạch mới, Hà Nội sẽ phát triển theo mô hình “thành phố ba chiều“. Điều này đồng nghĩa với việc không gian đô thị sẽ được mở rộng theo ba hướng:
- Chiều ngang là mở rộng các khu đô thị và hạ tầng trên mặt đất.
- Chiều cao là phát triển các công trình cao tầng.
- Chiều sâu là khai thác không gian ngầm thông qua mô hình đô thị dưới lòng đất.
Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy quy hoạch. Thay vì tiếp tục mở rộng đô thị ra các khu vực ngoại thành, Hà Nội sẽ tận dụng hiệu quả hơn nguồn tài nguyên không gian hiện có.
Mô hình này cho phép thành phố gia tăng năng lực phục vụ dân cư mà không tạo thêm áp lực lên quỹ đất ngày càng khan hiếm.
Không gian ngầm trở thành nguồn tài nguyên chiến lược
Trong nhiều năm, phần lớn hoạt động quy hoạch tập trung vào bề mặt đất. Tuy nhiên, tại các đô thị hiện đại, không gian dưới lòng đất đang được nhìn nhận như một loại tài nguyên mới.
Đối với Hà Nội, việc khai thác không gian ngầm có thể giúp giải quyết đồng thời nhiều vấn đề:
- Giảm áp lực giao thông.
- Tăng diện tích hạ tầng công cộng.
- Bổ sung quỹ đất thương mại.
- Hình thành các trung tâm dịch vụ hiện đại.
- Tăng khả năng kết nối giữa các khu vực trong thành phố.
Điều này cho thấy đô thị dưới lòng đất không chỉ là một dự án hạ tầng đơn lẻ mà là một chiến lược phát triển dài hạn.
ĐÔ THỊ DƯỚI LÒNG ĐẤT SẼ BAO GỒM NHỮNG HẠNG MỤC NÀO?
Tầng ngầm từ 0 – 15m: Không gian phục vụ trực tiếp đời sống đô thị
Lớp không gian ngầm đầu tiên, nằm ở độ sâu từ 0 đến 15m so với mặt đất, được định hướng phục vụ các nhu cầu dân sinh và vận hành đô thị hằng ngày. Đây là khu vực có mức độ tiếp cận cao nhất, đóng vai trò kết nối trực tiếp với các hoạt động trên mặt đất.
Theo quy hoạch, tầng ngầm này sẽ được ưu tiên bố trí các tuyến đường đi bộ dưới lòng đất, bãi đỗ xe ngầm, hệ thống đường ống kỹ thuật, hạ tầng cấp thoát nước và các công trình hỗ trợ cho mạng lưới đường sắt đô thị. Việc đưa các hạng mục này xuống dưới mặt đất không chỉ giúp giải phóng không gian trên mặt đất mà còn góp phần giảm ùn tắc giao thông, nâng cao chất lượng cảnh quan đô thị và tăng hiệu quả khai thác quỹ đất tại các khu vực trung tâm.
Tầng ngầm từ 15 – 30m: Trung tâm hạ tầng kỹ thuật và giao thông chiến lược
Ở độ sâu từ 15 đến 30m, không gian ngầm được quy hoạch cho các công trình có yêu cầu kỹ thuật cao và mang tính chiến lược đối với sự phát triển lâu dài của thành phố. Đây được xem là tầng hạ tầng trọng yếu, bảo đảm khả năng vận hành ổn định và an toàn cho đô thị trong tương lai.
Các tuyến đường sắt đô thị tầng sâu, hệ thống phòng chống thiên tai, kho dự trữ năng lượng, vật tư chiến lược và các hào kỹ thuật tổng hợp sẽ được bố trí tại khu vực này. Ngoài ra, những công trình đòi hỏi điều kiện kiểm soát nghiêm ngặt về môi trường, nhiệt độ và khí hậu cũng được ưu tiên phát triển ở độ sâu này nhằm bảo đảm hiệu quả vận hành lâu dài.
Việc quy hoạch đồng bộ tầng ngầm từ 15-30m sẽ tạo nên “xương sống kỹ thuật” cho mô hình đô thị dưới lòng đất, đồng thời tăng cường khả năng ứng phó với các tình huống khẩn cấp và biến đổi khí hậu trong tương lai.
Tầng ngầm từ 30 – 50m và khu vực sâu hơn 50m: Hạ tầng cốt lõi và vùng dự trữ chiến lược
Ở tầng sâu từ 30 đến 50m, Hà Nội định hướng phát triển các công trình hạ tầng cốt lõi có vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh, an toàn và khả năng vận hành của đô thị. Đây là khu vực dành cho các bể trữ nước ngầm quy mô lớn, các tuyến hạ tầng kỹ thuật trọng yếu cùng những công trình phục vụ quốc phòng – an ninh.
Việc bố trí các công trình thiết yếu ở độ sâu lớn giúp nâng cao khả năng bảo vệ trước các tác động từ môi trường, thiên tai hoặc những rủi ro bên ngoài. Đồng thời, đây cũng là lớp hạ tầng dự phòng nhằm bảo đảm sự vận hành liên tục của thành phố trong các tình huống đặc biệt.
Đối với những khu vực nằm sâu hơn 50m, quy hoạch hiện nay xác định đây là vùng dự trữ tài nguyên nghiêm ngặt. Các khu vực này chưa được đưa vào kế hoạch khai thác trong giai đoạn hiện tại nhằm bảo tồn nguồn tài nguyên ngầm cho các thế hệ tương lai và tạo dư địa phát triển lâu dài cho Thủ đô trong những thập kỷ tiếp theo.
VÌ SAO HÀ NỘI CẦN PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ DƯỚI LÒNG ĐẤT?
Áp lực dân số ngày càng gia tăng
Hà Nội đang là trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của cả nước.
Quá trình đô thị hóa nhanh khiến dân số liên tục tăng trong nhiều năm qua. Khi số lượng cư dân ngày càng lớn, nhu cầu về nhà ở, giao thông, thương mại và dịch vụ cũng tăng theo.
Trong khi đó, quỹ đất trung tâm gần như không thể mở rộng thêm.
Phát triển đô thị dưới lòng đất trở thành giải pháp giúp thành phố gia tăng không gian sử dụng mà không cần mở rộng diện tích tự nhiên.
Giảm áp lực cho hạ tầng mặt đất
Tình trạng ùn tắc giao thông tại Hà Nội đang diễn ra ở nhiều khu vực.
Nếu mọi hoạt động đều tập trung trên mặt đất, áp lực lên hệ thống đường bộ sẽ ngày càng lớn.
Việc chuyển một phần chức năng giao thông, thương mại và kỹ thuật xuống dưới lòng đất sẽ giúp phân bổ lại dòng người và dòng phương tiện.
Qua đó nâng cao hiệu quả vận hành của toàn bộ đô thị.
Hướng tới tiêu chuẩn của các thành phố toàn cầu
Những đô thị hàng đầu thế giới hiện nay đều khai thác mạnh không gian ngầm.
Tokyo, Seoul hay Singapore đã chứng minh rằng mô hình này giúp tăng năng lực đô thị mà không làm giảm chất lượng sống.
Việc Hà Nội nghiên cứu và phát triển đô thị dưới lòng đất cho thấy định hướng tiếp cận các tiêu chuẩn phát triển hiện đại của thế giới.
ĐÔ THỊ DƯỚI LÒNG ĐẤT SẼ TÁC ĐỘNG THẾ NÀO ĐẾN THỊ TRƯỜNG BẤT ĐỘNG SẢN?
Giá trị bất động sản gần các trung tâm kết nối có thể gia tăng
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các khu vực gần ga metro thường trở thành trung tâm phát triển kinh tế mới.
Khi hệ thống đô thị dưới lòng đất được hình thành, những vị trí có khả năng kết nối trực tiếp với giao thông ngầm thường hưởng lợi mạnh nhất.
Giá trị bất động sản tại đây có thể tăng nhờ:
- Lượng người qua lại lớn.
- Khả năng tiếp cận thuận tiện.
- Hoạt động thương mại sôi động.
- Hạ tầng đồng bộ.
Đây là xu hướng đã diễn ra tại nhiều quốc gia phát triển.
Bất động sản thương mại được hưởng lợi
Một trong những nhóm tài sản được đánh giá có tiềm năng hưởng lợi lớn là bất động sản thương mại.
Khi hình thành các trung tâm ngầm và mạng lưới kết nối dưới lòng đất, nhu cầu mua sắm, ăn uống, giải trí và sử dụng dịch vụ sẽ gia tăng.
Những loại hình có thể được hưởng lợi bao gồm:
- Shop chân đế.
- Shophouse.
- Trung tâm thương mại.
- Văn phòng.
- Mặt bằng bán lẻ.
Đặc biệt, các khu vực có mật độ dân cư cao và kết nối trực tiếp với giao thông công cộng sẽ có nhiều cơ hội phát triển hơn.
Thay đổi cách đánh giá vị trí bất động sản
Trong nhiều năm, vị trí bất động sản chủ yếu được đánh giá dựa trên khả năng tiếp cận bằng đường bộ.
Tuy nhiên, khi đô thị dưới lòng đất phát triển, yếu tố kết nối ngầm sẽ trở thành một tiêu chí quan trọng.
Một bất động sản có thể không nằm trên tuyến đường lớn nhưng lại kết nối trực tiếp với hệ thống metro hoặc trung tâm thương mại ngầm.
Điều này có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh rất lớn trong tương lai.
NHỮNG THÁCH THỨC KHI PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ DƯỚI LÒNG ĐẤT
Chi phí đầu tư rất lớn
Phát triển không gian ngầm đòi hỏi nguồn vốn đầu tư khổng lồ.
Các công trình dưới lòng đất thường có chi phí xây dựng cao hơn đáng kể so với công trình trên mặt đất do yêu cầu kỹ thuật phức tạp.
Đây là thách thức không nhỏ đối với bất kỳ đô thị nào.
Yêu cầu công nghệ và kỹ thuật cao
Không gian ngầm liên quan đến nhiều yếu tố kỹ thuật như:
- Địa chất.
- Thủy văn.
- Chống thấm.
- Thông gió.
- Phòng cháy chữa cháy.
- Vận hành an toàn.
Điều này đòi hỏi sự tham gia của các đơn vị có trình độ công nghệ cao và kinh nghiệm quốc tế.
Cần thời gian triển khai dài hạn
Đô thị dưới lòng đất không thể hình thành trong vài năm.
Đây là quá trình kéo dài nhiều thập kỷ với lộ trình triển khai từng bước.
Do đó, cần có sự đồng bộ giữa quy hoạch, nguồn lực đầu tư và cơ chế quản lý để đảm bảo hiệu quả lâu dài.
KẾT LUẬN
Sự xuất hiện của mô hình đô thị dưới lòng đất cho thấy Hà Nội đang chuẩn bị cho một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới. Trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn chế và áp lực dân số không ngừng gia tăng, việc khai thác không gian ngầm được xem là giải pháp chiến lược giúp mở rộng năng lực đô thị mà vẫn đảm bảo phát triển bền vững.
Không chỉ góp phần giải quyết các vấn đề về giao thông và hạ tầng, đô thị dưới lòng đất còn mở ra những cơ hội mới cho thị trường bất động sản, thương mại và dịch vụ. Đây có thể là nền tảng để Hà Nội từng bước trở thành một đô thị hiện đại, đa tầng, đa chức năng và tiệm cận với các thành phố phát triển hàng đầu thế giới trong tương lai.
LIÊN HỆ NGAY VỚI TRƯỜNG XUÂN LAND
Hãy liên hệ với Trường Xuân Land ngay hôm nay để được tư vấn miễn phí:
Hotline: 0923.029.029
Email: info.truongxuanland@gmail.com
Địa chỉ: Tòa S105, Vinhomes Smart City, phường Tây Mỗ, TP. Hà Nội
Website: https://truongxuanland.vn/
